Skip to main content

Open data voor iedereen

Open data is informatie die op een open en voor software leesbare manier is opgesteld en op het internet is gepubliceerd, en die zoveel mogelijk zonder beperkingen kan worden hergebruikt. Alles hangt daarbij natuurlijk af van de kwaliteit en de consistentie van de informatie (zijn alle velden op de juiste manier gevuld, worden er standaarden gebruikt, bijv. voor plaatsnamen etc.).

Groen Rechts vindt dat alle partijen in de publieke sector zo snel mogelijk goede open data en ‘open documenten’ ter beschikking moeten stellen. Dit geldt naast ministeries, provincies, gemeenten, waterschappen, bestuursorganen, CBS, CPB, WRR etc. ook voor musea, zorgverzekeraars e.a. De mate waarin hieraan wordt voldaan zal een belangrijk criterium moeten worden bij financiering, subsidies e.a. Wij hechten hier zoveel waarde aan omdat het met publieke middelen verkregen informatie betreft die een nog nauwelijks voorstelbare maatschappelijke en economische waarde heeft.

Wat is open data?

Open data is informatie die op een open en voor software leesbare manier is opgesteld en op het internet is gepubliceerd, en die zoveel mogelijk zonder beperkingen kan worden hergebruikt. Alles hangt daarbij natuurlijk af van de kwaliteit en de consistentie van de informatie (zijn alle velden op de juiste manier gevuld, worden er standaarden gebruikt, bijv. voor plaatsnamen etc.).  Zie verder hieronder voor toelichtingen op Open Data en Bestuur en Open data.

Open Data verwerken vereist meestal technische kennis van bestandsformaten, data etc., maar met behulp van open data kunnen apps en andere programma’s worden gemaakt die een grote waarde kunnen hebben voor de maatschappij. Een goed voorbeeld is Buienradar (met open data van het KNMI).

Wat is het niet: Big Data

Bij Big Data gaat het niet om open data of niet. Bij Big Data gaat het om de hoeveelheid. Volgens WikipediaMen spreekt van big data wanneer men werkt met een of meer datasets die te groot zijn om met reguliere databasemanagementsystemen onderhouden te worden. (Ons standpunt over Big Data)

Open data: van verplicht naar normaal

Nederland is al een eindje op weg met ‘open data’. Het gaat alleen te langzaam. Groen Rechts vindt dat de overheid maar ook alle andere partijen in de publieke sector op 31 december 2018 de (nog af te spreken) selectie van open data ter beschikking moeten stellen, conform de afgesproken kwaliteit (bij voorkeur vanaf ****; zie hieronder). Elk jaar daarna zullen de eisen hoger worden. De mate waarin hieraan wordt voldaan wordt een belangrijk criterium bij financiering, subsidies e.a. Wij hechten hier veel waarde aan omdat het met publieke middelen verkregen informatie betreft.

Waar mogelijk zullen er per sector afspraken gemaakt worden, bijv. onder regie van het NEN, om te zorgen dat de data optimaal te gebruiken en te koppelen is door gemeenschappelijk gebruik van metadata-standaarden.

Open data en bedrijven en organisaties

Ook voor bedrijven en organisaties zijn open data een belangrijke bron van informatie voor alles van strategische besluitvorming tot belading van vrachtschepen in de binnenvaart. Met de genoemde afspraken per sector kan er, anoniem, getoetst worden hoe de eigen organisatie het doet t.o.v. vergelijkbare organisaties. In de ontwikkelingssamenwerking zijn hiervoor stappen gezet, maar ook hier kan het sneller.

Open data en bestuur

Digitale transparantie is een vereiste voor de moderne democratie en rechtsstaat. Het versterkt de informatiepositie van inwoners, journalisten en belangenorganisaties, en zelfs die van ambtenaren en politici. Overheden en politici kunnen hiermee verantwoordelijk gehouden worden en het verbetert besluitvormingsprocessen. Dit zorgt voor een effectievere en efficiëntere overheid. Open Data Van gemeenten tot intergouvernementele organisaties: alle overheden en politieke organisaties produceren, verzamelen en archiveren informatie. Informatie zoals notulen van volksvertegenwoordigende organen, wetten, stemresultaten, verkiezingsuitslagen, financien, aanbestedingen, inkoopdata en nevenfuncties van overheidsfunctionarissen. Het vrijgeven van deze informatie als open data brengt innovatie naar de wereld van politiek en bestuur. Hergebruik Met deze open data kunnen toepassingen gemaakt worden die overheidsfinanciën en beleid monitoren en volgen. Het stelt beleidsmakers, belangenorganisaties, journalisten en inwoners in staat om te analyseren, benchmarken, factchecken, monitoren, discussiëren, bij te dragen en te informeren. Dit maakt open overheidsdata het fundament voor innovatieve manieren van samenwerking, participatie en interventie op het vlak van politiek en bestuur.

Toelichting: wat is ‘Open Data’?

Introductie

(citaat van Wikipedia)

Open data is een term die wordt gebruikt om vrij beschikbare informatie aan te duiden. De voorwaarden waaronder deze informatie beschikbaar is wordt beschreven in licenties en gebruiksvoorwaarden. Bij open data wordt er wel naar gestreefd om de beperkingen in hergebruik tot een minimum te beperken. ….. De overheid hanteert de volgende definitie voor open data:

  • Compleet: alle openbare data en informatie
  • Primair: brongegevens, niet geaggregeerd
  • Tijdig: zo snel als kan, om nu te behouden
  • Toegankelijk: voor iedereen, voor elk legaal gebruik, zonder (fin.) drempels
  • Machine leesbaar: voor automatische verwerking
  • Non-discriminatoir: zonder opgaaf v. reden, zonder registratie
  • Open standaarden: zodat het format geen drempel is
  • Open licentie: geen beperking o.b.v. auteurswet, databankenwet, of geheimhouding

Verschillende overheden hebben al een register opgestart met verwijzingen naar open data. 

Linked Open Data: vijfsterrenmodel

Om partijen die open data publiceren te stimuleren om hun data in een zo herbruikbaar mogelijk formaat beschikbaar te stellen, heeft Tim Berners-Lee een vijfsterrenmodel voorgesteld. Hierbij worden de volgende sterren toegekend:

  • * De informatie is beschikbaar op het internet, in welk formaat dan ook.
  • ** De informatie is online beschikbaar in een gestructureerd formaat, dat geschikt is voor automatisch hergebruik (zoals Excel in plaats van een plaatje van een tabel).
  • *** De informatie is online beschikbaar in een open bestandsformaat (zoals CSV in plaats van Excel).
  • **** Al het bovenstaande, en bovendien wordt gebruikgemaakt van de open standaarden Resource Description Framework (RDF) en SPARQL, zodat anderen makkelijk naar de dataobjecten kunnen verwijzen.
  • ***** Al het bovenstaande, en bovendien wordt er naar data van anderen verwezen voor meer context van de data.

Linked Open Data (LOD) is ook een community project dat onder toezicht staat van de W3C-organisatie. Linked Open Data (vijf sterren) is het essentiële onderdeel van het Semantisch Web. Tegenwoordig spreekt men vaak ook over Linked data als het gaat over vrij beschikbare informatie op internet.

Toepassingen open data: Buienradar

Door het combineren van opengestelde data en publiceren via bijvoorbeeld een mobiele of web toepassing, kan deze gebruikt worden door burgers. Op deze manier geeft open data waarde terug aan de samenleving. Er zijn vele voorbeelden van het hergebruik van Open Data, zoals bijvoorbeeld Buienradar die gebruikmaakt van data van het KNMI. Ook op het gebied van veiligheid is er data beschikbaar, denk hierbij aan P2000 meldingen en aantallen aangiften. Deze data kan worden gebruikt om inzicht te bieden in de veiligheid van een bepaald gebied.

Deltaplan Nederland Duurzaam

Er komt een Deltaplan Nederland Duurzaam (zie ook McKinsey), Nederland eindelijk gaat starten met de overgang naar een duurzame samenleving. Internationale klimaatdoelstellingen zijn aardig, maar werken natuurlijk niet om elkaar te motiveren om deze omslag te maken. Het Deltaplan wordt een ‘programma’ dat het ontwikkelen van de financiële randvoorwaarden, technologische innovaties en burgerprojecten behelst. En samenhang brengt in alle verschillende initiatieven en platforms. Uitgangspunt is dat het een plan is waarin burgers, bedrijven en organisaties samenwerken, waarbij de overheden faciliteren.

Huidige situatie

Rekenkamer: het huidige energiebeleid kent drie doelen: betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid. Als we terugkijken op tien jaar energiebeleid, zien we dat het beleid niet wezenlijk verandert, maar dat verschillende kabinetten wel steeds andere accenten leggen. In vergelijking tot andere EU-lidstaten bevindt Nederland zich met het realiseren van het aandeel duurzame energie in de achterhoede. Ook is er beperkte samenhang en prioritering in het energiebeleid, waardoor ook parlement en samenleving onvoldoende inzicht kunnen krijgen in de gevolgen van de keuzes in het energiebeleid. Een substantieel deel van de instrumenten voor verduurzaming van het energiebeleid werkt onvoldoende doelmatig en/of doeltreffend.

Deltaplan

Het Deltaplan wordt een ‘programma’ dat het ontwikkelen van de financiële randvoorwaarden, technologische innovaties en burgerprojecten behelst. Het plan moet nog worden uitgewerkt, maar overzicht, samenhang, prioritering en verantwoording zijn de pijlers.

Financiering

Financiering zal mogelijk worden door investeringen van pensioenfondsen, banken en andere partijen, binnen garanties die door overheden op verschillende niveaus gegeven kunnen worden.

Een volgende bron zijn burgers zelf die via crowdfunding kunnen deelnemen. Sowieso zal het goed zijn voor het draagvlak om alle burgers, klein en groot, aandelen te geven.

Een andere bron komt uit het plan om provincies te veranderen in een soort uitvoeringsorganen (en niet net te doen alsof ze voor de burgers een functie vervullen die gerelateerd is aan de verkiezingen). De eerder verkregen gelden uit de verkoop van energiebedrijven kunnen naar het Deltaplan.

De regering kan op dit moment lenen met een bijzonder lage rente, dus financiering is praktisch gezien niet een groot probleem. Door die lage rente hebben de rentebetalingen ook geen grote directe consequenties voor de begroting, maar leningen moeten wel terugbetaald worden. Overigens heeft de bankencrisis laten zien dat als het moet, dat er dan geld is. Voor ons is het klimaat net zo urgent als het eventuele omvallen van systeembanken.

Volksvertegenwoordigers: urgenda!

Discussies in de Tweede Kamer gaan steevast over de vraag of iets wel is doorgerekend. Goede voorstellen zijn daarom in het begin al afgeschoten in plaats van de collega te vragen de voorstellen uit te werken. Je zou bijna zeggen dat ze op de stoel van de minister van Financiën gaan zitten. En je zou zeggen dat ze blij zijn dat er iemand met een ambitieus plan komt, gezien de urgentie van de situatie.

Ideeën

Naast de gebruikelijke ideeen van isolatie, opwekking, cradle to cradle etc. alvast wat andere ideeen:

3D en insecten: er zijn insecten die op sommige continenten al een van oudsher een eiwitrijke aanvulling op het voedsel vormen. Wij stellen voor om dit alternatief versneld te onderzoeken en de productie ervan te vergroten. Dit geldt ook voor 3D printen van voedsel.  #ondernemend

Drijvende zelfvoorzienende steden: Een idee is om maatregelen te nemen voor als de stijging van het zeewater versnelt doorzet. Een plan is om een drijvende stad te bouwen, die volledig zelfvoorzienend is en een afspiegeling is van de Nederlandse bevolking. Een prachtig exportproduct voor Nederland, en een goede voorbereiding mochten we inderdaad de ruimte ingaan.

Big data voor ons allemaal

Grotere ondernemingen, en een deel van de kleine, zijn al druk bezig met big data: verzamelen, duiden en ernaar handelen. De overheid moet zeker niet achterblijven, niet alleen met big data als ondersteuning voor beleidsvorming maar ook voor opsporing. In zorg en onderwijs maar ook bij justitie kan big data helpen bij vinden van patronen, onderzoek naar effecten van beslissingen en bij het ontwikkelen van beslissystemen. Privacy is hierbij altijd een belangrijk uitgangspunt. Gezien de datahonger van de overheid en de grenzen die hierbij worden overschreden, zal een onafhankelijk orgaan als het Cbp meer mogelijkheden moeten krijgen voor toezicht en sancties, ook naar ministeries en gemeenten. 

Trends

Grotere ondernemingen, en deel van de kleinere, zijn al druk bezig met big data: verzamelen, duiden en ernaar handelen. Ook de overheid is bezig met de eerste verkenningen.

Overheid

De overheid moet zeker niet achterblijven, niet alleen met big data als ondersteuning voor beleidsvorming maar ook voor opsporing. Privacy is hierbij een belangrijk.

Big data in de zorg

Met (geanonimiseerde) big data kan artsen informatie worden aangeboden waarin de effectiviteit van behandelingen, medicijnen en middelen in vergelijkbare gevallen wordt getoond. Artsen stellen elkaar dit soort vragen van oudsher al, maar daar worden privacy-gevoelige apps voor gebruikt als Whatsapp. Het nu aangekondigde onderzoek naar belangenverstrengeling in de zorg zou niet eenmalig moeten zijn; dit kan goed een onderdeel vormen van een blijvende monitor op misstanden in de zorg.

Big data bij justitie

Zo kan Justitie big data gebruiken bij het verder verbeteren van de rechtsspraak omdat met big data patronen in de behandeling van burgers of het proces opgespoord kunnen worden. Maar ook opsporing van uitkeringsfraude, patronen bij vastgoedtransacties, incassobureaus e.d.

Big data voor alle bedrijven

Grote bedrijven hebben al eenvoudiger toegang tot big data omdat het toepassen ervan nu nog een flinke investering vergt (systemen, analisten, duiding). Om ook het MKB versneld toegang te geven zal er bijv. bij de KVK’s big data centra moeten komen per sector. Ook kleinere bedrijven kunnen dan bijv. de eigen data toetsen aan de in de hele sector verzamelde data, of gezamenlijk onderzoeksvragen formuleren.

Big data voor alle burgers

Daarnaast zullen wij een instituut starten waar burgers op hun beurt overheid en bedrijfsleven met big data kunnen controleren. De controlerende taak van onze parlementsleden kunnen we helaas onvoldoende aan hen overlaten. Er is kennelijk nog een instantie nodig die burgers die laat zien of verkiezingsbeloftes worden omgezet in beleid, welke wetten werken, en welke niet; welke subsidies echt iets opleveren, en welke niet.

Privacy

Privacy van burgers en bedrijven moet wel een uitgangspunt zijn bij het uitbouwen van het gebruik van big data. Gezien de slechte staat van de dienst van de overheden op de verschillende niveaus zal het Cbp meer bevoegdheden en middelen moeten krijgen om haar rol adequaat te kunnen spelen.

Toelichting: Big data

Inleiding
(Citaat van Wikipedia)  Men spreekt van big data wanneer men werkt met een of meer datasets die te groot zijn om met reguliere databasemanagementsystemen onderhouden te worden. Big data spelen een steeds grotere rol. De hoeveelheid data die opgeslagen wordt, groeit exponentieel. Dit komt doordat consumenten zelf steeds meer data opslaan in de vorm van bestanden, foto’s en films (bijvoorbeeld op Facebook of YouTube) maar ook doordat er steeds meer apparaten zelf data verzamelen, opslaan en uitwisselen (het zogenaamde internet der dingen) en er steeds meer sensordata beschikbaar zijn. Niet alleen de opslag van deze hoeveelheden is een uitdaging. Ook het analyseren van deze data speelt een steeds grotere rol. Deze data bevatten immers een schat aan informatie voor marketingdoeleinden.
Definitie

De definitie van big data is niet altijd duidelijk en de term big data wordt vaak ten onrechte gebruikt. Volgens Gartner gaat het om drie factoren:

  • de hoeveelheid data;
  • de snelheid waarmee de data binnenkomen en/of opgevraagd worden;
  • de diversiteit van de data. Hiermee wordt met name bedoeld dat de data ongestructureerd zijn en niet in een traditionele database opgeslagen kunnen worden.

Als aan minimaal twee van bovenstaande factoren is voldaan, spreekt men in het algemeen over big data.

Drie andere factoren zijn:

  • de variatie in de data. M.a.w. verschillende bronnen kunnen elkaar tegenspreken en het geheel extra compliceren;
  • de kwaliteit van de data: de ene bron is minder betrouwbaar dan de andere;
  • de complexiteit van de data: de mate waarin ongestructureerde data van verschillende bronnen met elkaar te combineren zijn.

Deltaplan Nederland Digitaal

Nederland zit bij de koplopers in digitalisering. Maar het kan nog beter, ook om ons land de leiding te laten nemen in verdere digitalisering met behoud van de menselijke maat. En om alle losse plannen samen te laten werken en de veiligheid en privacy te garanderen. Deltaplan Nederland Digitaal behelst een programma dat loopt van versnelde uitrol van glasvezel in heel Nederland robots en internet of things tot vakken op de basisschool en cyber warfare.

Trends

Het gaat al goed met de uitrol van glasvezel, het aantal mensen dat producten maakt voor het web en daarop koopt en verkoopt, aan gaming doet etc. Het aantal apparaten dat via de netwerken, draden of draadloos, zal werken zal  exponentieel toenemen. En door digitalisering en robotisering zullen meer en meer onderdelen van ons leven zich online afspelen dan wel ondersteund worden door digitale en fysieke hulpmiddelen (robots, informatie- en beslissystemen).

Deltaplan Nederland Digitaal

  • nutsbedrijven voor basisinfrastructuur kabel en mobiel internet. Nog sneller internet tot in alle uithoeken van Nederland. In combinatie met snelle forenzentreinen zal dit de trek naar de grote steden en het fileleed verminderen
  • robotisering waar mogelijk, wat een deel van het vergrijzingsprobleem zal oplossen
  • subsidies voor onderzoek in kunstmatige intelligentie voor doorontwikkeling op de Nederlandse markt (i.t.t. de huidige uitverkoop naar de VS)
  • optimale gegevensuitwisseling (standaardisatie, NEN)
  • inrichten van een ‘legerdivisie’ voor cyber warfare
  • inrichten van strakke privacy, zodat gegevensuitwisseling en big data gebruik ook acceptabel blijven/worden
  • vakken op school, opleidingen

Robotisering

Wij willen de inzet in Nederland van robots sterk stimuleren, liefst met in Nederland ontwikkelde (onderdelen van) robots. Robots zullen allerlei werkzaamheden kunnen gaan overnemen, maar er zullen ook allerlei nieuwe banen bijkomen. Uitgangspunt voor ons is dat het er niet alleen om gaat om werk goedkoper te maken; dan is het niet meer dan een middel om te bezuinigen dan wel de winst te verhogen. Het doel moet zijn om de kwaliteit van ons leven en onze samenleving erop vooruit te laten gaan. Ook kan het bijdrage leveren om de gevolgen van de vergrijzing tegen te gaan.

Menselijke maat en privacy

Maar wel met de menselijke maat: robotisering als hulpmiddel om onze doelen te bereiken: dankzij robots meer tijd voor zorgverleners aan het bed wat sterk bijdraagt aan het genezingsproces. En vanuit strenge privacy regels.

Ontwikkelingssamenwerking

Ontwikkelingssamenwerking draagt veel bij aan levens van mensen over de hele wereld; hoe groot de Nederlandse strijkstok ook is. De bezuinigingen van de recente kabinetten hebben niet geleid tot de beloofde hogere effectiviteit van overheidsgelden. Gezien de klimaatontwikkelingen en andere ontwikkelingen met wereldwijde economische en sociale gevolgen, heeft goede ontwikkelingssamenwerking voor Groen Rechts een hoge prioriteit.  Verbeteringen kunnen worden gerealiseerd door meer samenwerking en transparantie, zowel tussen organisaties onderling als richting burgers. 

Overheid: bezuinigingen hebben niet geleid tot hogere effectiviteit; er is geld en kennis verspild

De modernisering van de ontwikkelingssamenwerking die is ingezet vanaf 2010 heeft niet geleid tot een effectievere besteding van hulpgeld door focus (15 landen, 4 onderwerpen). Dat was wel de belofte bij de bezuinigingen die Rutte I heeft uitgevoerd en daarna zijn voortgezet (VVD en PVDA). De koerswijziging en wijzigingen per land zijn eenzijdig genomen, zonder overleg met andere donorlanden. De Tweede Kamer vroeg in 2012 al om een evaluatie, maar heeft daar vervolgens 4 jaar niet achteraan gezeten. De focus op 15 landen en 4 onderwerpen heeft niet gewerkt. Projecten werden halverwege stopgezet. En ook is er niet samengewerkt met andere donorlanden.

Organisaties: van strijkstok naar vertrouwen

Ontwikkelingssamenwerking draagt veel bij aan levens van mensen over de hele wereld; hoe groot de Nederlandse strijkstok ook is of lijkt. Wel zijn er verbeteringen mogelijk om niet alleen het effect van de bestede euro’s en werk te vergroten maar ook om het draagvlak bij de Nederlandse bevolking (die de Euro’s grotendeels aanlevert) te versterken; en dat vertrouwen deels terug te winnen.

Samenwerking hier

Zoals als in veel andere sectoren als zorg, erfgoed e.a. zijn er veel mogelijkheden om te verbeteren door samenwerking. Waar veel partijen nog gaan voor het vergroten van het eigen aantal leden of het afdwingen van de eigen aanpak, zou het beter zijn als er meer werd gewerkt met de lessen die anderen in een bepaald gebied of bij een bepaald type samenwerking al hebben opgedaan.

Ook het inrichten van (big) datafaciliteiten en die toepassen in het beleid zou iets kunnen zijn wat de alle partijen in de ontwikkelingssamenwerking meer samen zouden kunnen doen. Een aantal partijen loopt nu voorop, maar veel kleine komen daar natuurlijk ver achteraan. Ook samenwerking met andere partijen met veel data ligt voor de hand; bijv. op het gebied van biodiversiteit.

Samenwerking daar

Dit betekent ook dat we waar mogelijk zullen samenwerken met projecten die door burgers en lokale bedrijven zijn opgezet en worden onderhouden. Daarnaast zal het gestimuleerd worden om voor een project of incidentele vraag gebruik te kunnen maken van kennis en ervaring die in Nederland voorhanden is bij landbouw-, architectuur-, financiering- en andere deskundigen. Tenslotte zullen microfinanciering, crowdfunding e.a. manieren om aan geld te komen worden gestimuleerd, o.a. door garanties.

Geven en nemen

Overigens lopen lokale en internationale belangen vaak door elkaar. Handelsovereenkomsten waarbij de eigen landbouw wordt beschermd zijn een goed voorbeeld. Ontwikkelingslanden lopen daarnaast belastingen mis door belastingconstructies die in de rijkere landen worden bedacht en uitgevoerd. Een ander voorbeeld is te vinden bij het ‘land grabbing’: sinds 2008 is 40 miljoen hectare grond in armere landen gekocht door buitenlandse investeerders; dat is ca. 0,8 percent van het totale landbouwareaal in de wereld. De lokale bevolking wordt lang niet altijd goed betrokken bij de projecten, beloftes worden niet nagekomen en zij gaan er dan op achteruit in plaats van mee te delen in de groei. In Ethopie zijn er nu protesten in een dergelijke situatie. (NRC) #belastingontwijking

Transparantie

Gelukkig worden er in de ontwikkelingssamenwerking met het gemeenschappelijk beschikbaar stellen van bestanden al stappen gezet (IATI) richting transparantie. Ook standaardisatie in data, verslagen en jaarverslagen is in gang gezet. Het kan alleen  sneller en ruimer, en minder verblijvend. Een andere maatregel is daarom het verplicht delen van alle bruikbare data en verplichte transparantie over wat werkt en wat niet werkt. Er kan daarbij ook worden geleerd van een vergelijkbare ontwikkeling bij crowdfunding.

Keurmerken, basis voor ANBI2?

De belangrijkste keurmerken zijn nu CBF-Keur, gedragscodes van Goede Doelen Nederland, ISO:9001 Code voor Goed Bestuur en  Partos 9001-verklaring, de ISO:9001 toegepast voor ontwikkelingssamenwerking. Voor donateurs is er de ANBI voor aftrekbaarheid van giften, met 100% bij meerjarige giften.

Wij stellen voor dat er een ANBI2 komt, waarbij organisaties die een rol spelen in de ontwikkelingssamenwerking 2 jaarlijkse belastingstatus krijgen. Met zo’n ANBI2 status zijn alle donaties automatisch 100% aftrekbaar. In subsidies etc. moeten deze factoren meegewogen worden.

De vergunning wordt verleend op basis van efficiency, kwaliteit, maar ook de verhouding tussen vergoedingen voor bestuurders en die van werknemers en de verhouding tot de Balkenende norm, commerciële belangen e.d. Idealiter wordt dit gebaseerd op de CBF- en Partos-keurmerken, tenzij die onvoldoende scherp zijn geformuleerd.

Versneld invoeren

Gelukkig loopt er dus al veel. Thema’s als ‘leave no one behind; civic power ; working together; make data count’ (Partos Innovatiefestival/Spindle) zijn bekend in de sector. Veel partijen zetten zich ook in voor de relatie tussen duurzame economische groei, bescherming van natuur en milieu en armoedebestrijding door vermindering van ongelijkheid. Maar tegelijkertijd is duidelijk dat samenwerking en transparantie beter kunnen, en ook sneller beter moeten worden.

Economie, duurzaam kapitalisme, werkeloosheid

De (VVD-)regering grijpt meer en meer direct in in het economische leven en verstoort daarmee de markt. Nederlandse bedrijven worden in hun concurrentiepositie benadeeld door een overheid die belastinginkomsten wil van internationale bedrijven. Datzelfde belastinggeld wordt vervolgens in een verkiezingsjaar weer gebruikt om kiezers te winnen. De omslag naar een duurzame Nederlandse economie verloopt ondertussen nog steeds tergend traag.

Wij zijn voor duurzaam kapitalisme: winst op korte en lange termijn. Er komen daarom twee deltaplannen: Deltaplan Nederland Duurzaam en Deltaplan Nederland Digitaal. Tenslotte: met alle vernieuwingen die eraan komen is er een grote kans dat iedereen straks wel een periode in zijn leven geen betaald werk heeft. Laten we kunnen we het begrip werkeloosheid daarom afschaffen. Je hebt betaald werk, of je draagt op een andere manier bij aan de maatschappij; iedereen.

Economie gaat beter door …

Door internationale ontwikkelingen en onze eigen bedrijven groeit de economie nu. De goede resultaten die nu worden geclaimd zijn in feite ‘inhaal’-groei van de bedrijven zelf, die volgend jaar zal afvlakken. Onze regering heeft namelijk tijdens de crisis bezuinigd én op terreinen als de zorg een systeemwijziging doorgevoerd, met veel ontslagen als gevolg. Door dit ‘snoeien in de winter’ loopt Nederland 3 jaar achter en heeft ca. 200.000 werkelozen meer dan nodig was geweest.

De regering claimt deze verbetering. Dat was alleen terecht geweest als de verbeterde overheidsfinanciën hadden geleid tot belastingverlaging om daarmee het besteedbaar inkomen te verhogen. Of als de regering zo sterk had geïnvesteerd in grote projecten of innovatiesubsidies, dat er een zichtbare extra groei was ontstaan. Dat is niet het geval.

Wel wordt, in dit verkiezingsjaar, ruimhartig uitgedeeld uit de financiële meevallers; voor elk wat wils. De overheid grijpt sowieso meer en meer in in de economie met toeslagen en kortingen, om burgers een bepaald inkomen of pensioen te garanderen. Voor een liberale regering als deze VVD-regering is dat opmerkelijk.

NB: overigens leeft 1 op de 12 kinderen onder de armoedegrens. Dat is 2 in elke klas. Die kinderen zijn bijvoorbeeld ziek op hun verjaardag om niet te hoeven trakteren; want dat kunnen hun ouders niet betalen. Een flink deel hiervan zijn allochtone kinderen (d.w.z. kinderen van ouders met een migratie-achtergrond). Alleen al economisch gezien, maar ook gezien de integratie-issues die nu spelen, is het ons voorstel om dit snel en concreet aan te pakken. Om hun ‘koopkrachtplaatje’ te verbeteren.

Grote bedrijven

Wij hebben nu een overheid die grote (internationale) bedrijven bevoordeelt met belastingvoordelen. Daarmee verstoort zij die heilige marktverwerking, die koste wat het kost in sectoren als zorg, onderwijs en zelfs inburgeringscursussen moest worden ingevoerd. Onze eigen bedrijven worden hierbij direct benadeeld. Zij moeten immers wel volledig belasting betalen. Een flink deel van de investeringen van die grote bedrijven is dus niet anders dan gederfde belastinginkomsten van Nederland, Ierland, Luxemburg en vele andere EU landen. En van belastinginkomsten kun je ook thuiszorg betalen, of investeren in duurzaamheid.

Burgers zien en voelen daarnaast dat de overheid niet in staat is om tegen de grote tech-giganten als Facebook, Google, Uber e.a. op te treden. Ook zij betalen te weinig belasting. Maar daarnaast hebben zij kennelijk vrij spel als het gaat om privacy en andere regelgeving. Hippe initiatieven als Airbnb en Uber heten ‘de nieuwe deeleconomie’ terwijl het gewoon gaat om geld verdienen aan taxiritten en huizen verhuren. Echte ‘peer-to-peer’ bedrijven zijn het al lang niet meer, getuige de internationale bedrijven die duizenden appartementen in Airbnb exploiteren waar geen ‘goeie peer’ meer in te vinden is. Daarnaast gelden voor hen andere regels dan voor taxichauffeurs en hoteleigenaren, zowel voor kwaliteit als voor belastingen. Groen Rechts vindt dat deze praktijken zijn doorgeschoten. De Nederlandse overheid moet opkomen voor de privacy van haar burgers, en zij moet zorgen voor gelijke regels voor alle spelers.

De polder staat onder water

Het aantal vakbondsleden wordt alsmaar kleiner, en tegelijkertijd wordt de macht van de lobbypartijen alsmaar groter. Een grote en behendige speler is bijvoorbeeld VNO-NCW (die ook samen willen werken met Wilders). Kijkend naar de grote problemen in integratie, duurzaamheid, zorg e.a. wordt het duidelijk dat ‘de polder’ niet heeft kunnen zorgen voor oplossingen of versnelling. Wel heeft zij kunnen zorgen dat er de afgelopen jaren weinig stakingen waren, wat in ieder geval voor de werkgevers gunstig was.

Met name bij de vakbonden is de ‘democratische basis’ net zo dun is als die van de politieke partijen: de meeste werknemers zijn geen lid. Er zullen daarom alternatieven moeten komen. Als werknemers bijvoorbeeld vinden dat hun CEO teveel verdient, dan zullen zij zichzelf moeten organiseren om daar iets aan te doen. De vakbonden kunnen of willen dat kennelijk niet, ondanks het feit dat de productiviteit de laatste jaren veel sterker is gestegen dan de lonen. Argumenten genoeg; de wil ontbreekt.

Van kapitalisme naar duurzaam kapitalisme

De stelling dat het kapitalisme zijn langste tijd heeft gehad delen wij niet, tenminste niet in de basiselementen. Achter de economische definities zit de menselijke aard als echte motor. Concurrentie, groei en beloning zullen altijd een belangrijke motivatie blijven voor mensen om het bedrijf te willen laten groeien of meer te willen gaan verdienen. En winst maken is ook mooi. Alleen: lange termijn winst is beter. Het ongebreidelde marktdenken is alleen in Den Haag nog trendy; de voorlopers in de zakelijke wereld zijn al verder.

Wij zijn daarom voor ‘duurzaam kapitalisme’: gericht op korte én de lange termijn. Realistische economische politiek maar wel ook realistisch voor een periode die langer is dan een huidige kabinetsperiode. Lekker winst maken, maar tegelijkertijd samen met alle partijen zorgen dat Nederland het duurzaamste én meest concurrerende land van Europa wordt.

Klimaat en Deltaplan Nederland Duurzaam

Het klimaat verandert al en daar moeten we ons aan aanpassen. De maatregelen om daar wat aan te doen kosten veel geld. Maar: die kosten komen toch. In plaats van dat steeds uit te stellen, kunnen we die kosten beter nu maken en zorgen dat het straks geen noodmaatregelen worden. Als we er nu voor gaan, dan kunnen burgers en bedrijven nog optimaal kiezen en profiteren van de omslag. Wij stellen daarom voor om een Deltaplan Nederland Duurzaam te starten waarin burgers, bedrijven en instellingen samen Nederland duurzaam gaan maken. En wel morgen.

Deltaplan Nederland Digitaal

Een tweede plan is Deltaplan Nederland Digitaal waardoor de digitale ontwikkelingen waarin we al wel voorlopen nog verder te versnellen. Nog sneller internet tot in alle uithoeken van Nederland, robotisering waar mogelijk, optimale gegevensuitwisseling, big data voor alle bedrijven. Maar wel met de menselijke maat: robotisering als hulpmiddel om onze doelen te bereiken. Dankzij robots meer tijd voor zorgverleners aan het bed wat sterk bijdraagt aan het genezingsproces. En vanuit strenge privacy regels.

MKB

Het MKB is erbij ingeschoten door de passieve opstelling van diezelfde overheid, waardoor er tijdens de crisis onnodig veel faillissementen zijn geweest. De overheid zal zich niet alleen meer moeten bekommeren om grote (internationale) bedrijven maar juist ook om het MKB. De afgelopen regeringsperiode is er geen echte vooruitgang geboekt met het verruimen van kredieten; de banken zijn in feite met rust gelaten. Economisch gezien is het daarnaast slimmer om de zogenaamde ‘snelle groeiers’ te steunen uit het MKB; zij zorgen namelijk voor de banengroei.

Er zal ook hier een inhaalslag moeten plaatsvinden door verhogen van innovatiesubsidies, garantiestelling bij microkredieten, faciliteren van crowdfunding e.d.. Daarnaast zal er nu echt werk gemaakt moeten worden van meer concurrentie op de Nederlandse financiële markt (voor zover de nieuwe fintech-bedrijven daar niet al voor zorgen). Ook zal de overheid nog veel moeten werken aan een portal waarin bedrijven al hun informatie kunnen aanleveren en vervolgens al hun subsidieaanvragen e.a. kunnen afhandelen. Dan wordt er echt werk gemaakt van het streven om de administratieve rompslomp te verminderen.

Nivelleren

In de publieke sector zijn wij voor het eindelijk afronden van het moeizame proces rondom de Balkenende norm: alle afwijkingen aanpakken en klaar.

Start-ups of ‘snelle groeiers’

Terwijl de start-ups al toe zijn aan een volgende generatie (complexere producten, langere ontwikkeltijden, hogere investeringen), heeft de regering pas dit jaar hun belang onderkend. Het geval wil alleen dat de Nederlandse overheid slecht scoort in bijdrage aan innovatie, bijv. in het MKB in de landbouwsector. De groei en innovatie komt van de bedrijven zelf. Economisch gezien is het daarnaast slimmer is om de zogenaamde ‘snelle groeiers’ te steunen (start-up of niet); zij zorgen namelijk voor de banengroei.

Werkeloosheid, maatschappelijke werkplicht, vervangend werk

Werkeloosheid zal waarschijnlijk nooit meer opgelost kunnen worden, o.a. vanwege de voortschrijdende digitalisering en robotisering. Natuurlijk zullen er banen bijkomen door economische groei, bijv. door ons Deltaplan Nederland Duurzaam en Deltaplan Nederland Digitaal. Ook zullen er andere banen komen. De ontwikkelingen gaan alleen zo snel, dat de kans groot is dat er gedurende langere periodes steeds weer een mismatch is tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

Voor de langere termijn is het daarom beter om niet langer te spreken van werkeloosheid. Het alternatief: iedereen kan een periode in zijn leven meemaken dat hij of zij geen betaald werk heeft, buiten de eigen schuld om. Hetzelfde geldt voor werken in de sector waarin je bent opgeleid. We kunnen we er maar beter vanuit gaan dat iedereen tijdens het werkzame leven in verschillende sectoren gaat werken (zoals nu al de praktijk is in heel veel carrières).

Ons voorstel daarom: we schaffen het begrip werkeloosheid af. We richten het zo in dat iedereen óf betaald werk heeft, óf een andere bijdrage heeft aan de maatschappij. Iedereen.

Hoe werkt dat? Op het moment dat iemand geen werk (meer) heeft in de voorkeursbaan, en hij of zij zelf geen alternatief kan vinden, dan wordt een baan toegewezen. Bijvoorbeeld in de tuinbouw voor seizoenswerk of andere sector. Accepteren van vervangend werk in een andere sector wordt de regel. Dit treedt in werking binnen enkele weken na het beëindigen van het vorige werk. De mogelijkheid om te solliciteren moet vanzelfsprekend blijven.

Mocht dat vervangende werk er niet zijn, of mocht het echt niet geschikt zijn, dan treedt de maatschappelijke dienstplicht in werking. Daarin worden verplicht werkzaamheden voor de gemeenschap verricht. Het gaat dan om werk in de zorg, mantelzorg, diensten voor verenigingen en stichtingen, vrijwilligerswerk, crowdsourcing (voorbeeld: corrigeren van scans van oude documenten voor musea e.a.).

Belangrijk onderdeel is dat er altijd (online) opleidingen kunnen worden gevolgd, zodat iemand weer kan aansluiten bij de nieuwe wensen op de arbeidsmarkt.

Dit zal gaan om een wisselend aantal uren per week, en verschillende werkzaamheden, afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden. Dit geldt ook voor mensen die arbeidsongeschikt zijn, vanzelfsprekend binnen hun mogelijkheden.

Bijkomend voordeel van deze aanpak is dat vrijwel iedereen altijd mee doet, andere mensen ontmoet, beweegt, en toegang heeft tot opleidingen. Dure en complexe projecten om mensen daartoe over te halen zijn minder nodig. Dit geldt bijvoorbeeld voor de ca. 160.000 kansarmen die Nederland in 2016 telt (100.000 in 2008). Dit heeft gunstige effecten op integratie en andere aspecten van sociale cohesie. Ook hoeven er minder mensen uit andere landen van Europa en daarbuiten te komen. Eerst wordt namelijk de kaartenbak van heel Nederland gebruikt om openstaande vacatures in te vullen.

Digitale dijken voor veilige infrastructuur?

Het internet is al jaren veel meer dan toegang tot het web voor particulieren, bedrijven en organisaties. Het belang van een veilig en stabiel internet zal door het ‘internet of things’, zelfrijdende auto’s en andere ontwikkelingen nog exponentieel groter worden. Het is de vraag of het samenspel van elkaar concurrerende telecom- en kabel/glasvezelbedrijven een infrastructuur garandeert die de privacy waarborgt en tegelijkertijd tegen aanvallen bestand is. Dit geldt des te meer voor een noodsysteem dat de overheid in staat moet stellen te reageren op aanvallen of andere ‘events’ als grote overstromingen.

Het kan daarom nodig worden dat de overheid een organisatie in het leven roept, die, net als bij Tennet voor elektriciteit, de basisinfrastructuur van vast- en mobielinternet en kabel verzorgt. De splitsing tussen beheer en transport van energie wordt daarmee dus ook toegepast bij communicatie. De oude ‘nutsvoorzieningen’ van post, telegrafie en telefonie komen daarmee deels weer terug bij de overheid. Internet kan immers beschouwd worden als “zijnde van openbaar nut omdat het belangrijke producten of diensten levert die in het algemeen belang zijn” (Wikipedia: Nutsbedrijf).

Duurzaamheid

De Nederlandse overheid maakt veel te weinig werk van duurzaamheid, letterlijk en figuurlijk. Ondertussen is duidelijk dat de klimaatontwikkelingen hun opmars voortzetten, maar dat is volgens deze regering een ‘issue voor een volgende formatie’. Vanuit onze visie van ‘duurzaam kapitalisme’ vinden wij dat de omslag naar een duurzame samenleving veel krachtiger en sneller moet worden opgepakt. Er komt een Deltaplan Nederland Duurzaam, dat zo snel mogelijk op stoom moet komen. In dat plan wordt samen gewerkt door burgers, bedrijven en organisaties. De overheid faciliteert.

Passieve energie

Nederland maakt geen werk van duurzaamheid, letterlijk en figuurlijk. Ondertussen is duidelijk dat de klimaatontwikkelingen hun opmars voortzetten, maar dat is een ‘issue voor een volgend kabinet’. Het heeft kennelijk een urgentieniveau van ‘alweer een dossier’ dat in de formatie 3 jaar geleden geen prioriteit had.

Klimaatdoelen

De akkoorden van Parijs e.a. doelen zijn belangrijk, zeker ook internationaal. Voor veel burgers en bedrijven zullen deze alleen geen enkele concrete waarde hebben. Het zijn immers niet onze doelen. Een andere kanttekening is dat dit soort mega-akkoorden zo moeizaam zijn bevochten, dat de bereidheid ze te wijzigen laag is. Maar ondertussen kan het nodig zijn dat de scenario’s en maatregelen worden bijgesteld. En daar kunnen we dan niet weer jaren over gaan onderhandelen. Wij stellen daarom voor dat we gaan voor Nederlandse doelen. Die werken we concreet uit samen met burgers, bedrijven en organisaties.

Vanzelfsprekend doen we dat binnen het kader van ‘Parijs’ maar als die doelstellingen niet realistisch meer zijn kunnen we niet wachten op een volgende onderhandelingsronde. Er zijn die dan bang zijn dat de concurrentiepositie van Nederland in de EU verslechtert door de extra investeringen die wij wel doen, en anderen landen niet. Dat is alleen zo als de transitie niet tegelijkertijd als doel heeft om te innoveren en daar ook aan te verdienen. Daarnaast moet je soms de kip durven zijn, om daarna het ei te leggen. Als Nederland voorloopt en voordelen laat zien, dan zullen andere landen willen aansluiten, en zal de EU gaandeweg regelgeving aanpassen (een soort Calimero Californië-effect).

Nu beginnen – samen met burgers & bedrijven

Vanuit de klimaatontwikkelingen en onze visie van ‘duurzaam kapitalisme’ vinden wij dat we zo snel mogelijk moeten starten en vaart maken. De omslag naar een duurzame samenleving moet veel krachtiger en sneller worden opgepakt. Daarmee zorgen we dat het straks geen noodmaatregelen worden. Als we er nu voor gaan, dan kunnen burgers en bedrijven optimaal kiezen voor maatregelen die bij hen passen, en daarmee optimaal profiteren van de omslag.

Deltaplan Nederland Duurzaam

Daarom komt er Deltaplan Nederland Duurzaam (zie ook McKinsey), Nederland eindelijk gaat starten met de overgang naar een duurzame samenleving. Internationale klimaatdoelstellingen en lidmaatschap van de klimaatclub van Bill Gates zijn aardig. Dit draagt alleen natuurlijk niet bij om elkaar te motiveren om de echte omslag te maken. Het Deltaplan wordt een ‘programma’ dat het ontwikkelen van de financiële randvoorwaarden, technologische innovaties en projecten van burgers en bedrijven behelst. En dat gaan we dus samen doen. Ons Deltaplan Nederland Duurzaam is dus niet subsidies voor grote bedrijven en wat CO2 maatregelen. Het is samenwerken van burgers met Nederlandse bedrijven en organisaties om Nederland weer toekomst-vast te maken.

Duursaam

Dit Deltaplan raakt ons straks allemaal. Maar we kunnen er ook allemaal aan meedoen, en ons voordeel meedoen. Van groene daken, samen pakjes laten bezorgen, meer groen in de tuin tot duurzame richtlijnen voor alle nieuwe huizen en kantoren. En nog meer zelf energie opwekken in huizen en kantoren. Iedereen krijgt aandelen; burgers, bedrijven, organisaties. Een voorbeeld: voetbalverenigingen kunnen punten krijgen voor duurzaamheid en goed voedsel, en dan voor een lager tarief of met een garantiestelling lenen voor een nieuw clubgebouw.

Ondernemers

Samen dus met onze Nederlandse ondernemingen die hofleverancier van het Deltaplan worden. We zijn trots op de veeteeltbedrijven en juichen hun investeringen in uitbreiding toe. En zij kunnen straks de transitie maken naar duurzame veeteelt, gesteund door burgers en overheid. Wij eten hun karbonades, maar over 5 jaar zijn die wel allemaal duurzaam geproduceerd.

Overheid & Duurzaamheid

De overheid zal het goede voorbeeld moeten geven in duurzame criteria bij aanbestedingen en het opstellen van bouwvoorschriften, wetten, bij inkoop e.a. Ook zal er een investeringsbank of andere organisatie moeten komen die de financiering stimuleert en waar nodig verzorgt. Het elektriciteitsnetwerk zal verder geschikt moeten worden gemaakt voor teruglevering door lokaal opgewekte energie.