Skip to main content

Provincies worden uitvoeringsorgaan

Provincies hebben voor de meeste Nederlanders geen enkele rol in onze democratie, ook al leveren de Provinciale Staten de getrapt gekozen Eerste Kamerleden. De rol van de Eerste Kamer is onderwerp van “De staatscommissie Bezinning parlementair stelsel”, maar voorlopig zal er dus weinig veranderen. Wij stellen om de provincies zoveel mogelijk te versoberen tot een soort Provinciale Uitvoeringsorganisaties. Ook een fusie met de Waterschappen ligt voor de hand. De energiemiljarden van de provincies moeten worden overgeheveld naar het Deltaplan Nederland Duurzaam.

Provincies nu

Provincies hebben voor de meeste Nederlanders geen enkele rol in onze democratie. Weliswaar worden de Eerste Kamer leden gekozen uit de gekozen leden van Provinciale Staten, maar deze getrapte verkiezingen maken het veel te abstract. En omdat leden van Eerste Kamer niet rechtstreeks te kiezen zijn, voeren de kandidaten ook geen verkiezingscampagnes.

Wel hebben provincies een rol als bestuurslaag tussen overheid en gemeenten. Het is de vraag of die functie compleet opgetuigde provinciale besturen en organisaties (nog) rechtvaardigt.

Een andere issue zijn de energiemiljarden die de provincies op hun rekening hebben gekregen na de verkoop van hun belang in de energiebedrijven die zij oorspronkelijk zelf in bezit hadden. Een deel van de provincies zit daarmee op miljarden die ook in hun provincie besteed mogen worden.

Voorlopig

Voorlopig zullen provincies een rol moeten houden om de Eerste Kamer leden te kunnen kiezen. Het werk van de genoemde commissie + de grondwetswijziging die dan mogelijk moet worden doorgevoerd zullen nog vele jaren duren.

Een ander punt zijn de werkzaamheden. Er zal kritisch gekeken moeten worden of de huidige rol van de provincies als tussenlaag tussen overheid en gemeenten nog op alle beleidsterreinen nodig is. Zo groot is Nederland nou ook weer niet. Provincies zouden een soort Provinciale Uitvoeringsorganisaties kunnen worden.

Energiemiljarden

De gelden uit de energiemiljarden kunnen beter, en heel toepasselijk, besteed worden aan het Deltaplan Nederland Duurzaam, waar wij op zeer korte termijn mee willen beginnen.

Waterschappen

Ook de waterschappen hebben voor de meeste Nederlanders geen enkele rol in onze democratie. De noodzaak om besturen van waterschappen te kiezen lijkt ook te ontbreken, al zal er toegezien moeten worden op een gelijke verdeling van alle belangen (burgers, agrarische bedrijven e.a.). Een fusie met de provincies ligt daarom voor de hand.

Eerste Kamer

Er is meer en meer kritiek op de Eerste Kamer en een aantal partijen is zelfs voor afschaffing. Oorzaak is de Eerste Kamer zelf omdat zij een Tweede Tweede Kamer is geworden, waarin de loyaliteit aan de politieke partijen veel te belangrijk is geworden. De rol van de Eerste Kamer is onderwerp van “De staatscommissie Bezinning parlementair stelsel”, maar voorlopig zal er weinig veranderen. De leden zouden zich vanaf 15 maart 2017 weer ‘zonder last en ruggespraak’ alleen moeten wijden aan het toetsen van wetsvoorstellen op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid, proportionaliteit, handhaafbaarheid en consistentie met andere wetgeving. 

Principe

De Eerste Kamer toetst wetsvoorstellen met name aan een aantal criteria: rechtmatigheid, uitvoerbaarheid, proportionaliteit, handhaafbaarheid en consistentie met andere wetgeving. Als er op één of meer van deze punten twijfel bestaat, heeft de senaat een aantal opties. Zij kan op de eerste plaats proberen meer duidelijkheid te krijgen, of proberen verbeteringen in het wetsvoorstel te realiseren of ze kan de wetsvoorstellen verwerpen. Dat laatste gebeurt weinig.

Eerste Kamer levert niet altijd kwaliteit

De praktijk is helaas dat de leden van de senaat ook loyaal zijn aan hun partijen. Zij laten door de coalitie voorgestelde wetten door die niet aan de genoemde toets van rechtmatigheid, uitvoerbaarheid, proportionaliteit, handhaafbaarheid en consistentie met andere wetgeving voldoen. Veel wetgeving van de afgelopen jaren hadden voor ‘uitvoerbaarheid’ een zware onvoldoende moeten krijgen en dat is ook gebleken (DBA, WMO, ontslagrecht). In die gevallen zijn de senatoren dus zwaar tekort geschoten. Veel burgers hebben daar bijzonder lang onder geleden. Recent is de DBA/ZZP wet on hold gezet.

Eerste Kamer is te politiek

Het is zelfs zo gemeengoed geworden dat de senatoren partij-gestuurd zijn dat er in het verleden is gesteld dat het huidige kabinet de moeizame relaties met de Eerste Kamer over zichzelf had afgeroepen, omdat ze nou eenmaal in de formatie-besprekingen te weinig met de samenstelling van de Eerste Kamer had rekening gehouden!

De consequentie van deze politieke houding is dat de Eerste Kamer iets deels doorlaat of probeert te amenderen op basis van stemverhoudingen van twee jaar daarvoor. De senatoren worden immers gekozen bij de provinciale verkiezingen. Dit maakt onze veel-partijen democratie er niet beter op. We hebben nu in feite een Tweede Tweede Kamer. Als dit in de toekomst zo blijft dan zal de Eerste Kamer veel meer een afspiegeling van onze diverse maatschappij moeten worden. Naast de vele blanke hoogopgeleide juridisch kijkende leden zullen er dan ook anderen moeten komen, die slechte wetgeving wel tegenhouden.

Terugzendrecht

Eén van de voorstellen is om de Eerste Kamer een ‘terugzendrecht’ te geven. De Eerste Kamer zou wetsvoorstellen waarvan zij vindt dat ze de toets der kritiek niet kunnen doorstaan dan kunnen terugsturen naar de Tweede Kamer. Vervolgens kan de Tweede Kamer het voorstel aanpassen. Wat ons betreft geldt dit voor aanpassingen op het gebied van de genoemde criteria van rechtmatigheid, uitvoerbaarheid, proportionaliteit, handhaafbaarheid en consistentie met andere wetten. Vervolgens kan de Tweede Kamer dit opnieuw aanbieden aan de Eerste Kamer waarna het automatisch wordt aangenomen. Het voldoet dan immers aan die criteria.

NB: het terugzendrecht op basis van ‘de toets der kritiek’ gaat uit van een Eerste Kamer die geen partijpolitiek bedrijft. Dit is alleen wel zo. De formulering zou moeten worden: het ‘terugzendrecht op basis van partijpolitieke overwegingen’.

Werkbaar?

Een andere optie is om de bespreking in de Eerste Kamer alleen rondom de genoemde criteria te laten plaatsvinden. En vervolgens de senatoren alleen over deze criteria hun mening te laten geven. In de praktijk zullen zij nog steeds om partijpolitieke redenen kunnen stemmen, maar zullen zij zich in ieder geval moeten verantwoorden over die criteria.

Voorlopig niet afschaffen

Ook hier proberen wij de situatie te verbeteren door maatregelen te nemen, in plaats van afschaffen. De ‘Staatscommissie Bezinning parlementair stelsel zal zijn werk moeten doen, maar voorlopig zal er ‘ dus weinig veranderen. Tegelijkertijd speelt deze issue al heel lang. Er zal daarom in de tussentijd bijzonder transparant met de besluitvorming in de Eerste Kamer omgegaan moeten worden om te bezien of maatregelen als recht van terugzending ook werken.